سبک های مقابله ای در روانشناسی چیست : معرفی انواع سبک ها
- روان شو
- مقالات

باور ما درباره میزان کنترلی که بر نتایج زندگی داریم، یعنی عقاید تسلط، نقش مهمی در واکنش ما به چالشها دارد. هرچه احساس کنترل بیشتری کنیم، معمولاً مسئولانهتر و فعالتر عمل میکنیم. این احساس کنترل تا حد زیادی به سبکهای مقابلهای ما وابسته است؛ اینکه در موقعیتهای دشوار چگونه با استرس روبهرو میشویم و چه شیوهای را برای مدیریت آن انتخاب میکنیم. اگر بخواهیم بدانیم سبک های مقابله ای در روانشناسی چیست، باید بگوییم مجموعه راهبردهایی است که افراد برای کنار آمدن با موقعیت های تنش زا به کار میبرند. در ادامه، مهمترین سبکهای مقابلهای را بررسی میکنیم.
سبک های مقابله ای در روانشناسی چیست ؟
وقتی در زندگی با چالشها، فشارها و موقعیتهای پیچیده روبهرو میشویم، اولین چیزی که تعیین میکند چطور به آن موقعیت واکنش نشان دهیم، باور ما نسبت به کنترل زندگیمان است. در روانشناسی، به این نگرش «عقاید تسلط» گفته میشود؛ یعنی اینکه تا چه اندازه باور داریم میتوانیم نتایج رفتارها و اتفاقات اطرافمان را شکل بدهیم.
درواقع سوال اصلی این است که :
- تا چه حد معتقدیم کنترل اوضاع در دستان خود ماست؟
- آیا فکر میکنیم نتیجهای که به دست میآوریم، کاملاً نتیجه رفتار و تلاش خودمان است، یا این که عوامل بیرونی در آن نقش بیشتری دارند؟
وقتی میگوییم عقاید تسلط، یعنی تصور ما این است که چقدر مسئولیت رفتارمان و نتایجی که حاصل میشود بر عهده خودمان است. اگر باور کنیم که کنترل کارها و نتایج در دست خودمان است و میتوانیم آنها را شکل دهیم، این نگرش باعث میشود که احساس قدرت بیشتری داشته باشیم، بهتر عمل کنیم و مسئولیتپذیرتر باشیم. چون اگر باور داریم رفتارهای ما تأثیر مستقیم بر نتایج دارند، طبیعی است که تلاش کنیم رفتارهای مثبتتر و مؤثرتری داشته باشیم.
برای مثال، تصور کنید اگر دانشجویی باور داشته باشد که موفقیت در امتحان تنها با تلاش خودش حاصل میشود، حتماً بیشتر به درس میپردازد و سعی میکند بهتر مطالعه کند. برعکس، اگر فردی فکر کند که نتیجه امتحان بیشتر به تصادف یا عوامل خارجی بستگی دارد، احتمالاً کمتر انگیزه دارد که تلاش کند.
در واقع، همین اعتقاد به کنترل و تسلط است که موجب میشود فرد متوجه شود نقش خودش در شکلگیری نتایج و پیامد رفتارش چیست و چقدر میتواند روی آیندهاش تأثیرگذار باشد. این نگرش، به نوعی به فرد اعتمادبهنفس میدهد و او را ترغیب میکند که مسئولیت رفتارهای خودش را بپذیرد.بنابراین، عقاید تسلط تعیین میکنند که ما چقدر احساس میکنیم میتوانیم زندگیمان را در دست بگیریم و مسیر آیندهمان را رقم بزنیم.
اینکه فرد تا چه اندازه بر نتایج اعمالش تسلط داشته باشد به این بستگی دارد که چطور با موقعیت موجود مقابله میکند در ادامه به معرفی انواع سبک های مقابله ای می پردازیم:
انواع سبک های مقابله ای

سبک های مقابله ای ،روشهایی که انسانها برای مقابله با مشکلات و موقعیتهای تنشزا مانند امتحان یا مسائل دیگر استفاده میکنند، سبکهای مقابله نامیده میشوند. این روشها تفاوتهای زیادی دارند و هر فرد به شکل خاصی با مشکلات روبهرو میشود.
سبکهای مقابله به ما نشان میدهند که چطور و در چه شرایطی با مشکلات روبهرو میشویم و چه روشی را برای حل آنها ترجیح میدهیم. هر کدام از این روشها میتواند در موارد مختلف کاربرد داشته باشد، و شناخت آنها به ما کمک میکند که بهتر و موثرتر با استرس و مشکلات روبهرو شویم."
سبک مقابله ای اجتنابی در برابر گرایش
سبک مقابله ای اجتنابی در برابر گرایش ، نشان میدهد که شما وقتی با یک مشکل مواجه میشوید، چطور رفتار میکنید.
اگر دور میزنید و از مشکل فرار میکنید، یعنی نمیخواهید به آن فکر کنید یا وارد جزئیات نشوید، این حالت را «اجتناب» مینامند. مثلا وقتی فردا امتحان دارد، اگر در موردش فکر نکنید یا دربارهاش نپرسید، به این دلیل که نمیخواهید استرس بگیرید یا مشکل را نبینید.
اما اگر به جای فرار کردن، روبهروی مشکل میایستید، یعنی تلاش میکنید راهحلی پیدا کنید، برنامهریزی کنید و اقداماتی انجام دهید، این رفتار «گرایش» است. مثلا هدفگذاری میکنید و شروع میکنید به مطالعه، سعی میکنید بهتر تمرکز کنید، مسائل را حل کنید و راه کنار آمدن با اضطراب را پیدا کنید.
جمعی در برابر تنهایی
روش مقابله ای جمعی در برابر تنهایی ، نشان میدهد که چطور با دیگران در مقابل مشکلات برخورد میکنید.
اگر به تنهایی عمل میکنید، یعنی تنها سعی میکنید مشکل را حل کنید و راه خودتان را میروید، این همان «تنهایی» است. مثلا تصمیم میگیرید بدون کمک دوستانتان، از پس امتحان برآیید.
اما اگر از کمک و همکاری دیگران بهرهمند میشوید، یعنی به دوستان، خانواده یا گروههای حمایتی مراجعه میکنید، و با هم کار میکنید، این همان «جمعی» بودن است. این روش معمولاً وقتی کار سخت است، و نیازمند کمک گرفتن و همکاری است میتواند باعث کاهش استرس شود.
پیشتازانه در برابر واکنشی
روش مقابله ای پیشتازانه در برابر واکنشی ،نشان میدهد که شما چطور با مشکل یا موقعیت مشکلساز روبهرو میشوید:
اگر قبل از اینکه مشکل (مانند یک امتحان سخت) سر رسد، اقدام میکنید و خودتان آماده میشوید، یعنی «پیشتازانه عمل میکنید». مثلاً شروع میکنید به مطالعه و تمرین کردن قبل از امتحان، که نشاندهنده کنترل و مدیریت مشکل است.
اما اگر بعد از اینکه نتایج (مثل نمره) مشخص شد، واکنش نشان میدهید و یا شروع میکنید به دنبال راهحل گشتن، یعنی «واکنشی عمل میکنید». مثلا وقتی نمرهها آمد، برای بهتر شدن نمرهتان از استاد تقاضای کمک میکنید، این نشان میدهد که بعد از وقوع مشکل، واکنش نشان میدهید.
مستقیم در برابر غیرمستقیم
روش مقابله ای مستقیم در برابر غیرمستقیم ، نشان میدهد که چه قدر مستقل و مستقیم وارد عمل میشوید:
اگر خودتان مستقیماً وارد عمل میشوید، یعنی کار را به طور «مستقیم» انجام میدهید، مثلاً: کتابی سیصد صفحهای را خودتان میخوانید و موضوعات را مطالعه میکنید، و این نشاندهنده تصمیم و تلاش شخصی است که مستقیماً اقدام میکند.
اما اگر برای حل مشکل، از کسی دیگر (مثل استاد یا مشاور) کمک میگیرید و از او انتظار دارید که برایتان کاری انجام دهد، این حالت «غیرمستقیم» است. مثلا از استاد میخواهید که فصول سخت را حذف کند یا راهحلی بدهد، یعنی کار را واگذار میکنید به کسی دیگر.
کنترل در برابر گریز
روش مقابله ای کنترل در برابر گریز ، نشان میدهد که چقدر برای مسئله و نتایج آن مسئولیت قبول میکنید یا ترجیح میدهید از مشکل فاصله بگیرید:
اگر تصمیم میگیرید، هر طور شده، باید امتحان دهید و مسئولیت آن را بپذیرید، یعنی «کنترلکننده و مسئول»هستید. مثلا میگویید باید در امتحان شرکت کنم و تمام تلاش خودم را میکنم.
اما اگر ترجیح میدهید از موقعیت فاصله بگیرید، یا حاضر نشوید در جلسه امتحان شرکت کنید، یعنی «از مسئولیتهای خود گریز میکنید» و مسئله را کنار میگذارید.
آلوپلاستیک در برابر اوتوپلاستیک
روش مقابله ای آلوپلاستیک در برابر اوتوپلاستیک ، نشان میدهد که وقتی با یک مشکل مواجه میشوید، چه راهی را انتخاب میکنید :
اگر برای تغییر دادن مشکل تلاش میکنید، یعنی به جای اینکه فقط نگرانی یا اضطرابتان را کنترل کنید، اقدام مینمایید تا با تغییر محیط بیرونی مشکل حل شود به روش «آلوپلاستیک» عمل کرده اید. مثلا فکر میکنید چون امتحان تستی است و ممکن است زمان کم بیاورید، با استاد صحبت میکنید تا امتحان تشریحی بدهید، یا با تمرین تست زنی تلاش میکنید اضطرابتان را کم کنید.
اما اگر فکر میکنید بهتر است خودتان تغییر کنید به روش «اوتوپلاستیک» عمل کرده اید، یعنی روی رفتار و مهارت خود تمرکز میکنید، مانند تمرین تست زنی بیشتر تا اعتمادبهنفستان بالا برود و اضطراب کاهش پیدا کند.
هیجان مدار و مسئله مدار

روش مقابله ای هیجان مدار و مسئله مدار ، نشان میدهد که چطور با مشکلاتی روبهرو میشوید که باعث استرس میشوند: اگر روی مشکل تمرکز دارید و میخواهید راهحلی پیدا کنید، یعنی رویکرد «مشکلمدار» دارید. مثلاً تصمیم میگیرید کمی پول خرج کنید و معلم خصوصی بگیرید تا بهتر درس بخوانید و استرستان کم شود.
اما اگر بخواهید آرامش خود را حفظ کنید و هیجانتان را کنترل کنید، یعنی رویکرد «هیجانمدار» دارید. مثلاً برای کاهش اضطراب، در دوره یوگا ثبتنام میکنید تا آرامتان کند و بهتر با استرس مقابله کنید
به زبان ساده ، سبکهای مقابلهای لازاروس به شیوههایی گفته میشود که فرد پس از ارزیابی یک موقعیت دشوار برای کنار آمدن با آن به کار میگیرد. مقابله هیجانمدار زمانی به ما کمک میکند که مشکل قابلحل نیست یا فعلاً توان رسیدگی به آن را نداریم؛ در این مواقع آرامکردن احساسات و مدیریت هیجانها میتواند بهترین کار باشد. اما مقابله مسئلهمدار زمانی مؤثر است که خودِ مشکل واقعاً قابل حل باشد و بتوان با برنامهریزی، اقدام عملی یا جمعآوری اطلاعات آن را مدیریت کرد.
در کل، دو راه برای مقابله وجود دارد: اگر برای حل مشکل فعالانه تلاش میکنید، یعنی دست به کار میشوید، در این حالت از روش «مقابله فعال» استفاده میکنید.
اما اگر تنها واکنش نشان میدهید و کاری نمیکنید یا بیتفاوت هستید، یعنی روش «مقابله غیر فعال» را به کار میگیرید. یعنی سعی نمیکنید مشکل را حل کنید یا مسئولیت آن را بر عهده بگیرید.
در نتیجه، اینکه کدام روش را انتخاب میکنید، بستگی دارد به این که چطور میخواهید با مشکلاتتان روبهرو شوید و چه روشی برایتان مؤثرتر است!
برای مطالعه بیشتر
چه قدر این مطلب براتون مفید بود؟
میانگین 5 / 5. افراد 3
