انواع اختلالات اضطرابی در dsm 5
اختلالات اضطرابی شایعترین مشکلات سلامت روان هستند که آرامش زندگی را مختل میکنند. در این مقاله به بررسی انواع اختلالات اضطرابی در dsm 5، تمایز آنها از استرس ، و راهکارهای درمان اختلالات اضطرابی خواهیم پرداخت.
انواع اختلالات اضطرابی در dsm 5
در پنجمین ویرایش راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی (DSM-5)، دستهبندی اختلالات اضطرابی دستخوش تغییرات مهمی شد که بر نحوه درک و تشخیص این اختلالات تأثیر گذاشت.
⭕ مهمترین تغییرات در DSM-5
جداسازی وسواس و تروما:
در DSM-IV، اختلال وسواس فکری-عملی (OCD) و اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) در زیر مجموعه اختلالات اضطرابی قرار داشتند. در DSM-5، این اختلالات از هم جدا شدند و دو فصل جدید ایجاد شد:
- اختلال وسواس فکری-عملی و اختلالات مرتبط : شامل OCD، اختلال بدشکلی بدن (Body Dysmorphic Disorder)، اختلال احتکار (Hoarding) و چند اختلال دیگر.
- اختلالات مرتبط با تروما و عوامل استرسزا : شامل PTSD، اختلال استرس حاد (Acute Stress Disorder)، و اختلالات سازگاری (Adjustment Disorders).
تغییر وضعیت آگورافوبیا:
در DSM-IV، آگورافوبیا (ترس از مکانهای عمومی یا شلوغ) تنها زمانی تشخیص داده میشد که فرد همزمان مبتلا به اختلال وحشتزدگی (Panic Disorder) بود. در DSM-5، آگورافوبیا به یک اختلال مستقل تبدیل شد و میتواند به صورت جداگانه، بدون حضور حملات وحشتزدگی کامل نیز تشخیص داده شود.
وسواس فکری-عملی (OCD) به دلیل ماهیت متفاوت علائم (فکر مزاحم و اجبار) و مسیرهای عصبی خاص جدا شد. اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) نیز به دلیل تمرکز اصلی بر تجربه مجدد تروما و نیاز به یک عامل استرسزای مشخص، از این گروه مجزا شد.به طور خلاصه، این جداسازیها نشاندهنده پیشرفت در دانش روانپزشکی است که بر اساس آن، اختلالات را نه فقط بر اساس همپوشانی علائم (مانند اضطراب)، بلکه بر اساس دلایل ریشهای، مکانیسمهای مغزی و پاسخهای درمانی متمایز گروهبندی میکند.
اختلال اضطراب جدایی:
در DSM-5، اختلال اضطراب جدایی دیگر فقط به کودکان محدود نیست و در تمام سنین (از جمله بزرگسالان) قابل تشخیص است. مدت زمان لازم برای تشخیص در کودکان حداقل ۴ هفته و در بزرگسالان حداقل ۶ ماه تعیین شده و این اختلال به ابتدای فصل اختلالات اضطرابی منتقل شده تا پیوستگی رشدی آن با سایر اختلالات اضطرابی نشان داده شود.
انواع اختلال اضطرابی
اختلال اضطراب جدایی (Separation Anxiety Disorder): ترس شدید از جدا شدن از افراد دلبسته، مثل والدین.
اختلال لالی انتخابی (Selective Mutism): کودک در موقعیتهای خاص (مثلاً مدرسه) حرف نمیزند با اینکه در خانه طبیعی صحبت میکند.
فوبیای خاص (Specific Phobia): ترس غیرمنطقی از یک شیء یا موقعیت مشخص مثل حیوانات یا ارتفاع.
اضطراب اجتماعی (Social Anxiety Disorder): ترس از قضاوت یا شرمندگی در موقعیتهای اجتماعی.
اختلال پانیک (Panic Disorder): حملات ناگهانی ترس شدید همراه با علائم جسمی مثل تپش قلب یا تنگی نفس.
اختلال اضطراب فراگیر (Generalized Anxiety Disorder): نگرانی مداوم و افراطی درباره مسائل روزمره بدون دلیل خاص.
آگورافوبیا (Agoraphobia): ترس از مکانهایی که فرار از آنها سخت یا شرمآور است، مثل مترو یا جمعیت.
اضطراب ناشی از دارو یا بیماری (Substance/Medication-Induced Anxiety Disorder): اضطرابی که بهدلیل مصرف دارو، مواد یا بیماری جسمی ایجاد میشود.
اختلال اضطرابی بهعلت وضعیت پزشکی دیگر (Anxiety Disorder Due to Another Medical Condition): اضطرابی که مستقیماً بهدلیل یک بیماری جسمی (مثل پرکاری تیروئید) بهوجود میآید.
اختلال اضطرابی نامشخص (Other/Unspecified Anxiety Disorder): زمانی که علائم اضطراب وجود دارد ولی در هیچکدام از دستههای بالا دقیقاً جا نمیگیرد.
تفاوت ترس و اضطراب
همه ما اضطراب را در زندگی تجربه کردهایم. اضطراب یک احساس ناخوشایند، فراگیر و مبهم از تشویش است که اغلب با علائم فیزیکی همراه است.
تجربه اضطراب دو بخش دارد:
آگاهی از تغییرات بدنی: حس کردن علائمی مثل تپش قلب، تعریق، سردرد یا ناراحتی معده.
آگاهی از حالت هیجانی: فهمیدن اینکه عصبی شدهاید یا احساس ترس دارید.
⭕ تفاوت ترس و اضطراب
ترس : پاسخی است به یک خطر مشخص، واضح و خارجی.
اضطراب : واکنشی است به یک رویداد یا تهدید قریبالوقوع، مبهم، یا ناشناخته که هنوز اتفاق نیفتاده است.
با وجود تفاوت، هم اضطراب و هم ترس پاسخهای طبیعی و سازگارانه بدن هستند که ما را با واکنشهای “جنگ، گریز یا میخکوب شدن” در برابر خطر آماده میکنند تا زنده بمانیم. اضطراب در سطح مناسب میتواند با افزایش تمرکز و هوشیاری، به ما کمک کند.
| ترس | اضطراب |
|---|---|
| واکنشی در برابر تهدید معین،شناخته شده و خارجی | پاسخی به تهدید درونی، نامعین و مبهم |
| باعث برانگیختگی دستگاه عصبی خودمختار | باعث تنش عضلانی، گوش به زنگی |
⭕ اضطراب مرضی (پاتولوژیک) چیست؟
بیشتر تحقیقات به شناخت اضطراب طبیعی پرداختهاند، اما نکته مهم، اضطراب مرضی است. زمانی که اضطراب به طور نامتناسبی زیاد شود و دیگر یک پاسخ سازگارانه و کمککننده نباشد، به آن اضطراب مرضی (پاتولوژیک) یا اختلال اضطرابی میگویند. این حالت اغلب مزمن شده و زندگی فرد را مختل میکند.
شیوع اختلالات اضطرابی
اختلالات اضطرابی رایجترین مشکلات روانپزشکی در بسیاری از کشورها هستند.
تقریباً یکپنجم بزرگسالان در طول زندگی خود سابقه ابتلا به یک اختلال اضطرابی را گزارش میکنند.
این اختلالات میتوانند رشد سالم را مختل کرده و بر عملکرد شغلی و اجتماعی فرد تأثیر بگذارند.
در سطح جهانی، اختلالات اضطرابی پس از افسردگی، دومین عامل مهم تأثیرگذار بر کاهش سلامت جهانی در میان تمام اختلالات روانی، نورولوژیکی و مصرف مواد هستند.
شیوع اختلالات اضطرابی در زنان بیشتر از مردان است.
تأثیر فرهنگ بر اضطراب
فرهنگ نه تنها بر نحوه تجربه و ابراز اضطراب تأثیر میگذارد، بلکه در شیوع، محتوای شناختی و پاسخهای مقابلهای نیز نقش اساسی دارد. تأثیر فرهنگ بر اضطراب یک حوزه مهم در روانشناسی بینفرهنگی و روانپزشکی است. فرهنگ نه تنها بر نحوه تجربه و ابراز اضطراب تأثیر میگذارد، بلکه در شیوع، محتوای شناختی و پاسخهای مقابلهای نیز نقش اساسی دارد.
فرهنگ تعیین میکند که افراد چگونه ناراحتیهای روانی خود را ابراز کنند. در بسیاری از فرهنگها، به ویژه فرهنگهای آسیایی و خاورمیانه، ابراز مستقیم احساسات منفی مانند غم یا اضطراب کمتر پذیرفته شده است.
ابراز جسمانی (Somatization): در فرهنگهایی که بیان مستقیم هیجانات منفی (مانند اضطراب و افسردگی) تابو است، افراد ممکن است اضطراب خود را بیشتر به شکل علائم جسمی (مثل سردرد، مشکلات گوارشی، تپش قلب) ابراز کنند. این پدیده به نام جسمانیسازی (Somatization) شناخته میشود و در بسیاری از جمعیتهای غیرغربی شایعتر است.
سندرمهای وابستهبهفرهنگ (Culture-Bound Syndromes): برخی از شکلهای شدید اضطراب در بافتهای فرهنگی خاصی رخ میدهند. برای مثال : کورو (Koro): اضطراب شدید درباره کوچک شدن یا ناپدید شدن اندام تناسلی (عمدتاً در آسیا).
همچنین فرهنگ تعیین میکند که افراد چه زمانی برای اضطراب به دنبال کمک باشند و از چه روشهایی استفاده کنند:
انگ اجتماعی (Stigma): در بسیاری از فرهنگها، انگ و شرم مرتبط با مشکلات روانی باعث میشود افراد برای سالها از جستجوی کمک تخصصی خودداری کنند، در نتیجه اختلال اضطرابی آنها مزمنتر میشود.
مدلسازی مقابله: فرهنگ نوعی “جعبه ابزار” برای مقابله ارائه میدهد، از جمله روشهای مذهبی، اجتماعی یا سنتی که بر نحوه مدیریت استرس و اضطراب تأثیر میگذارند.
لطفا یادت باشه
این مطلب فقط برای آشنایی کلی دانشجوها، دانشآموزان و علاقهمندان به این اختلال نوشته شده، و هدفش ارائهی مشاورهی فردی یا درمان نیست. اگه فکر میکنی نیاز به کمک داری، حتماً با یه روانشناس یا روانپزشک معتبر صحبت کن.
برای مطالعه بیشتر
